X

یادداشت

/اطلاع‌رسانی/یادداشت
سنجش بهره‌وری شرکت‌ها؛ابزاری برای سیاست‌گذاری ارتقای بهره‌وری
شنبه 28 خرداد 1401
48
کد خبر: 3013
آدرس کوتاه

 سنجش بهره‌وری شرکت‌ها؛ابزاری برای سیاست‌گذاری ارتقای بهره‌وری

بهروز محمودی، معاون راهبری بهره‌وری سازمان ملی بهره‌وری ایران

ارتقای بهره‌وری در بخش‌های مختلف اقتصادی و افزایش سهم آن در رشد اقتصادی، یکی از حوزه‌های اولویت‌دار و کلیدی دولت‌ها در ادوار مختلف بوده است. با این وجود، حتی با تعیین اهداف کمی رشد بهره‌وری در برنامه‌های پنج‌ساله نیز نمی‌توان از حصول نتایج مورد انتظار اطمینان داشت. یکی از مهم‌ترین دلایل این موضوع، نبود اطلاعات لازم و مورد وثوق برای امر سیاستگذاری و برنامه‌ریزی رشد اقتصادی و به تبع آن، ارتقای بهره‌وری است که خود می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. در هر صورت، اغلب متخصصان و دست‌اندرکاران مدیریت در دستگاه‌های اجرایی کشور بر این امر هم‌عقیده‌اند که تقویت روش‌شناسی و توسعه نظام ثبت و تحلیل داده‌های آماری در کشور می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر اثربخشی اهداف و مداخلات تنظیم‌گری کلان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور از جمله بهره‌وری داشته باشد.

انتظار این است که بتوان از محاسبات انجام شده در زمینه شاخص‌های کلان اقتصادی و بهره‌وری برای شناسایی روندهای مثبت و منفی رشد و بهبود و به تبع آن، برنامه‌ریزی برای ارتقای بهره‌وری در سطح دستگاه‌های اجرایی کشور بهره‌ گرفت. این موضوع به‌طور ویژه در مورد آن دسته از دستگاه‌های اجرایی که دارای ستانده ملموس و خدمات مشخص قابل‌ارائه به شهروندان هستند، از قبیل شرکت‌های دولتی، اهمیت و کاربرد بیشتری دارد. عملکرد شرکت‌های دولتی با سهم قابل‌توجه در تولید ناخالص داخلی و همین طور نسبت بودجه‌ای بالا در کل بخش عمومی همواره در تیررس انتقادات و نقدهای جدی نهادهای نظارتی و عموم مردم است. تاکنون تنها اطلاعات موجود، محدود به سری زمانی شاخص‌های عمومی بهره‌وری در بخش‌های اقتصادی شامل بهره‌وری نیروی کار، بهره‌وری سرمایه و بهره‌وری کل عوامل تولید بود که اگرچه به نوبه خود از ارزش بالایی برای به تصویر کشیدن وضعیت بهره‌وری در کشور برخوردار است، اما به دلایل مختلف از کفایت لازم برای استناد به آن برای اهداف ذکر شده بالا برخوردار نیست. اول اینکه، عملکرد بهره‌وری در هر یک از بخش‌های اقتصادی مربوط به مجموعه بازیگران از بنگاه‌ها و فعالان اقتصادی بخش خصوصی تا دستگاه‌های متولی و همکار در بخش مربوط و شرکت‌های دولتی ذیل آنها می‌شود. بنابراین شناسایی حوزه‌های تمرکز و اولویت‌دار با پیچیدگی‌های خاص خود همراه است. از سوی دیگر، نقص در به‌روزرسانی اطلاعات موجودی سرمایه در بخش دولتی، اریب اطلاعات شاخص بهره‌وری سرمایه را موجب می‌شود. از سوی دیگر، برای این منظور نیاز به اطلاعات جزئی‌تری از وضعیت بهره‌وری در بخش‌های مربوطه است که این امر در دستورکار سازمان ملی بهره‌وری ایران قرار گرفته است. مطابق بند (د) تبصره (21) قانون بودجه سال 1399 کل کشور و موارد مشابه در بند (ج) تبصره (20) و بند (و) تبصره (18) قوانین بودجه سال‌های 1400 و 1401 ، شرکت‌های دولتی همچون سایر دستگاه‌های اجرایی کشور مکلف به استقرار چرخه بهره‌وری و تدوین برنامه‌های ارتقای بهره‌وری هستند که در راهبری و پایش این موضوع در قالب راهنمای اجرایی بند (الف) ماده (5) قانون برنامه ششم توسعه انجام می‌شود. سازمان ملی بهره‌وری ایران با توسعه مبانی نظری محاسبات بهره‌وری شامل ترکیبی از عملکرد مالی و کارایی شرکت‌های دولتی که عمدتاً از صورت‌‌های مالی حسابرسی شده شرکت‌ها و اطلاعات توضیحی و تکمیلی آن حاصل می‌شود و عملکرد این شرکت‌ها در اهتمام به استقرار چرخه بهره‌وری و تدوین و اجرای برنامه‌های بهبود، گزارش وضعیت بهره‌وری شرکت‌‌های دولتی را محاسبه کرده است.

بر اساس اولین گزارش مذکور که در برگیرنده اطلاعات حدود 200 شرکت دولتی در سال 1399 است، عملکرد شاخص بهره‌وری چندعاملی نهاده نیروی کار- مصرف واسطه که در غیاب سرمایه بهترین نماگر منعکس‌کننده عملکرد بهره‌وری شرکت‌های دولتی است، گویای آن است که رفتار این شاخص در سطح فعالیت‌های غیرنفتی و در سطح کل اقتصاد (متأثر از عملکرد شرکت‌های نفتی)  کاملا با یکدیگر متفاوت است به‌طوری که رشد این شاخص در شرکت‌های دولتی غیرنفتی و کل اقتصاد بدون نفت به ترتیب  4/1 درصد و 2/1 درصد است، اما در مجموع کل فعالیت‌های اقتصادی شرکت‌های دولتی، رشد 18/5 درصد و کل اقتصاد رشد 0/3 درصد را نشان می‌دهند. این موضوع حاکی از آن است که تغییرات شاخص بهره‌وری چندعاملی کل فعالیت‌های اقتصادی در شرکت‌های دولتی متأثر از تغییرات شاخص بهره‌وری بخش نفت و گاز است، در حالی که تغییرات شاخص بهره‌وری چندعاملی کل اقتصاد متأثر از فعالیت‌های غیرنفتی است.

تصاویر
  • سنجش بهره‌وری شرکت‌ها؛ابزاری برای سیاست‌گذاری ارتقای بهره‌وری
  • سنجش بهره‌وری شرکت‌ها؛ابزاری برای سیاست‌گذاری ارتقای بهره‌وری
نظر جدید

Website

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: