X

یادداشت

/اطلاع‌رسانی/یادداشت
بهره‌وری کشورها را از یکدیگر متمایز می‌کند
چهارشنبه 11 بهمن 1402
21
کد خبر: 5439
آدرس کوتاه

 بهره‌وری کشورها را از یکدیگر متمایز می‌کند

در اولین اجلاس بهره‌وری در وزارت علوم، پنل تخصصی با حضور رئیس سازمان ملی بهره‌وری ایران و رؤسای دانشگاه‌ها برگزار شد و در آن به اهمیت بهره‌وری در وزارت علوم و دانشگاه‌ها پرداخته شد. 

نیازمند تفکر خلاق، راهبردی و ناب هستیم

محمد شیخ‌زاده، رئیس دانشگاه بجنورد

بهره‌وری یکی از موضوعات اساسی است. اهمیت این موضوع تا جایی است که در دنیا برای تقسیم‌بندی جوامع به‌لحاظ توسعه‌یافتگی فاکتور بهره‌وری مدنظر قرار می‌گیرد. به‌زعم جامعه‌شناسان و متخصصان حوزه مدیریت جوامع غنی یا فقیر نداریم. آنچه کشورها را در فقر و غنا متمایز می‌کند، موضوع بهره‌وری است. با این تفاسیر جوامع بهره‌ورتر در زمره کشورهای غنی جا می‌گیرند، بنابراین براساس این تعاریف امکان دارد کشوری از حیث منابع طبیعی غنی نباشد، اما با تکیه بر نیروی انسانی و تفکری که دارد به‌عنوان نمونه، مواد اولیه را وارد و با چندین برابرکردن ارزش‌افزوده آن، کالای جدیدی تولید و به سایر کشورها صادر کند، از این رو، می‌توان نتیجه گرفت موضوع بهره‌وری، مسئله‌ای کلیدی است. کشورمان به‌لحاظ شاخص‌هایی همچون منابع طبیعی، ظرفیت نیروی انسانی و موقعیت استراتژی همه مؤلفه‌های قدرت، اقتدار و غنی‌بودن را دارد، با این وجود ضعف در کجاست؟ به نظر می‌رسد، ضعف کلیدی در بهره‌وری است. بررسی گزارش‌ها نشان از این دارد که بهره‌وری‌ در کشور پایین است و این نیازمند علت‌یابی است. به‌عنوان نمونه، در وزارت علوم شاید بررسی این مسئله که خروجی دانشگاه‌ها در چه زمینه‌ها و کجا مورد استفاده قرار می‌گیرد، بتواند راهگشا باشد. به‌عنوان مثال، مقالات و پژوهش‌های دانشگاه‌ها چه استفاده‌ و کارکردی در بیرون از مراکز آموزشی دارند و می‌توانند چه مسائلی از جامعه را حل کنند؛ یافتن پاسخ این سؤالات اساسی و کلیدی هستند. اما بحثی که وجود دارد این است که حتما باید این دانش به توانمندی‌های موجود کمک کند و مورد استفاده قرار گیرد. با این تفاسیر در فضای آموزش عالی نیازمند بازنگری در تفکر هستیم. برای نمونه، باید بررسی کرد در مجموعه بهره‌وری چند تفکر نیاز است؛ تفکر خلاق، راهبردی و ناب. در تفکر راهبردی باید مشخص کرد به‌دنبال چه چیزی هستیم. در واقع لازم است، هدفگذاری داشته باشیم به همین منظور نباید گرفتار مد و شوهای رتبه‌بندی در دنیا شویم، بلکه در گام نخست باید به‌دنبال اثربخشی باشیم اینکه در شرایط فعلی چه مشکلی از کشور را می‌توان حل کرد. در تفکر ناب هم به ‌هیچ‌وجه نباید خروجی بی‌فایده، بی‌اثر و بی‌کیفیت باشد، بلکه باید این مسئله مدنظر قرار گیرد که جامعه نیازمند چه نوع نیروی متخصصی است، چه فناوری به صلاح جامعه است به همین تناسب در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی نیرو تربیت کنیم. در حالی که «کیفیت» مناسب‌بودن برای استفاده تعریف می‌شودف ما شاهد کمی‌گرایی افسارگسیخته هستیم، به‌خصوص در حوزه آموزش عالی، در صورتی که کیفیت را نباید فدای کمیت کرد. اگر به‌دنیال تحولی در حوزه بهره‌وری هستیم باید تفکر علمی و سیستمی داشته باشیم و هماهنگ عمل کنیم تا براساس همان چرخه مستمری که وجود دارد این مباحث اتفاق بیفتد.

هر تصمیمی نیازمند آینده‌پژوهی است

اسماعیل فاتحی‌فر، رئیس دانشگاه سهند تبریز

وقتی ئر خصوص بهره‌وری آن هم در حوزه آموزش عالی سخن گفته می‌شود، باید چند مصداق را مدنظر گرفت. مصادیقی که گاهی اوقات بهره‌ورند و زمانی حتی می‌توانند موجبات نابهره‌وری را فراهم بیاورند. آمایش آموزش عالی یکی از این مصدایق است؛ مسئله‌ای اساسی و جدی که نیازمند آینده‌پژوهشی است. به‌عنوان نمونه، ما امروز از آمار بالای مراکز آموزش عالی صحبت می‌کنیم و بر این مسئله تأکید داریم که نیازی به این حجم از دانشگاه نبوده و گاها بحث ادغام و.. مراکز به میان می‌آید. معتقدم هر تصمیمی در این خصوص باید بر مبنای آینده‌پژوهی و در نظر گرفتن ابعاد مختلف موضوع صورت بگیرد تا در آینده از «ای‌ کاش‌ها» و «نبایدها» صحبتی به میان نیاید. مصداق اثرگذار بعدی که می‌تواند در بهره‌وری یا نابهره‌وری تأثیرگذار باشد؛ رؤسای دانشگاه‌ها هستند. گاهی رؤسای دانشگاه‌ها موجبات نابهره‌وری را فراهم می‌آورند.

کشور ترکیه 210 دانشگاه و مرکز آموزش عالی دارد که از این تعداد 180 مرکز دولتی هستند و 30 دانشگاه غیردولتی. در حالی که در عمده دانشگاه‌های ترکیه بیش از 40هزار دانشجو تحصیل می‌کنند، اما دانشگاه تبریز در قامت یک دانشگاه مادر 20هزار و خرده‌ای دانشجو دارد، این آمار نشان از بهره‌وری پایین در مراکز آموزش عالی‌ در کشور دارد.

در همین حال نگهداری وزارت علوم هزینه‌بر است. حدود 2000 رئیس دانشگاه در کشور داریم، حال به آنها معاونان، کارشناسان و... را هم اضافه کنید، با یک حساب سرانگشتی رقم قابل ملاحظه‌ای خواهد شد. مسئله تأثیرگذار بعدی موضوع بودجه است؛ بودجه‌ای که با واقعیت‌ها در دانشگاه‌ها تطابقی ندارد. در عین حال، بحث آیین‌نامه‌ها و چالش‌هایی که به‌وجود می‌آورند را هم نباید نادیده بگیریم. چابک‌سازی نیز از مسائل مهم و تأثیرگذاری است که نیازمند توجه است.

براساس تفکر و اندیشه پیش برویم نه آزمون و خطا

حسین هرسیج، رئیس دانشگاه اصفهان

بهره‌وری به‌خصوص در حوزه آموزش عالی اهمیت بالایی دارد که نیازمند توجه ویژه است. در مراکز آموزش عالی در گام نخست باید مشکلات شناسایی شوند. در این راستا، دانشگاه اصفهان دو رویکرد «جامعه‌محوری» و «تمدن‌سازی» را سرلوحه برنامه‌های خود قرار داده است. در رویکرد «جامعه‌محوری» توجه‌ها معطوف به مسائل، مشکلات و نیازهای جامعه است. زمانی که صحبت از بهره‌وری می‌شود، در واقع به مدیریت بهینه منابع اشاره دارد. این در حالی است که در مراکز آموزش عالی کشور در حوزه‌های مختلف آموزشی، پژوهشی و دانشجویی منابعی در اختیار داریم که کمترین ارتباط را با مسائل جامعه دارند، به همین منظور، هیئت اندیشه‌ورزی را تشکیل دادیم متشکل از 150 استاد که در هفت کارگروه فعالیت دارند. قرار است در این مسیر، براساس تفکر و اندیشه پیش برویم نه آزمون و خطا چون در حوزه‌های مختلف مانند سیاست‌ و اقتصاد رویه آزمون و خطا را در پیش گرفته‌ایم و متأسفانه هزینه‌های گزاف هم پرداخت کرده‌ایم. در این هیئت گروه‌ها مسئله‌محور هستند و بعد از بررسی مسائل، بی‌شک راهکارهای علمی ارائه می‌دهند. در حال حاضر ما برنامه راهبردی 5ساله دانشگاه را به همین شیوه تصویب کرده‌ایم.

با توجه به تشکیل هیئت اندیشه‌ورز در حوزه آموزش، رشته‌ها و دانشکده‌های نیازمحور را تعریف کرده‌ایم. بر همین اساس، سال گذشته با 50 صنعت وارد مذاکره و موفق به عقد قرارداد شدیم و در نهایت با همکاری صنایع و بنیاد نخبگان 200 دانشجو جذب کردیم. همچنین در حوزه رشته‌های موردنیاز با صنایع هواپیمایی اصفهان مذاکراتی داشتیم تا در این زمینه رشته‌هایی را در این زمینه در دانشگاه‌ها تعریف کنیم. در بحث آمایش آموزش عالی نیز که متولی آن دانشگاه اصفهان در سطح استانی است، تیمی تشکیل شده و کار از دانشگاه‌های دولتی شروع کرده است. بر این اساس، قرار است رشته‌های غیرمرتبط با نیازها را کم یا تجمیع کنیم. این پروسه به دانشگاه‌های غیردولتی هم تسری یافته است. از طرفی، در بحث پژوهش نیاز است دانشگاه‌ها مأموریت‌محور عمل کنند، به همین منظور با صنایع مختلف وارد مذاکره شد‌ایم دو فهرست نیازها مشخص شده است تا براساس آن طرح‌های تحقیقاتی و پایان‌نامه‌ها تدوین شوند.

در همین حال، «پهنه نوآوری» یکی از عناصر اصلی و کلیدی بهره‌وری است. در گذشته صنایع راغب بودند وارد دانشگاه‌ها شوند، اما در حال حاضر رویه تغییر کرده و صنایعی می‌توانند وارد دانشگاه‌ها شوند که دارای ویژگی‌هایی مانند خلاقیت و ابتکار باشند و از ظرفیت اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی بهره ببرند. همچنین در بحث مالی و اداری قبل از این، به کارکنان اضافه‌کاری تعلق می‌گرفت، اما الان اضافه‌کاری‌ها حذف و براساس عملکرد افراد پرداختی صورت می‌گیرد، چون باور دارین این رویه در مسیر بهره‌وری است. در این روش، بی‌شک کارایی مجموعه بالا خواهد رفت. در بحث پذیرش دانشجوی اتباع خارجی نیز برنامه‌هایی داریم. بر این اساس، تا زمانی که مرکز زبان‌آموزی دانشگاه تأیید نکند دانشجویی جذب نمی‌شود، چون قبل از این، دانشجویان خارجی با مترجم سر کلاس‌ها حاضر می‌شدند. درواقع همه این تلاش‌ها و راهکارها برای این است که از منابع موجود بهره کافی را ببریم و از کانال‌های مختلف به منابع جدید دست یابیم.  

تصاویر
  • بهره‌وری کشورها را از یکدیگر متمایز می‌کند
نظر جدید

Website

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

آخرین به‌روزرسانی این صفحه: شنبه 18 دی 1402 02:12