X

یادداشت

/اطلاع‌رسانی/یادداشت
آموزش باید براساس نیازسنجی بهره‌ورانه باشد
یکشنبه 15 بهمن 1402
27
کد خبر: 5450
آدرس کوتاه

 آموزش باید براساس نیازسنجی بهره‌ورانه باشد

مجتبی اخوان حجازی/ معاون انجمن بهره‌وری ایران                                                                      

بی‌شک در شرایط کنونی که دنیا به‌سرعت در حال تغییر است، آموزش نقشی تعیین‌کننده در رشد و توسعه جوامع و افزایش بهره‌وری آنها دارد، به‌نحوی که در زمینه اهمیت و جایگاه آموزش و نقش آن در افزایش بهره‌وری نیروی انسانی مطالب زیادی نوشته و منتشر شده است، اما سؤالی که مطرح می‌شود این است که آیا هر نوع آموزشی منجر به ارتقاء و رشد بهره‌وری می‌‌شود؟ اگر پاسخ مثبت است، پس چرا در کشور ما که تابه‌حال هزینه‌های زیادی صرف آموزش چه در بخش آموزش‌های کلاسیک و چه غیرکلاسیک شده است، هنوز بهره‌وری نیروی انسانی و بهره‌وری بنگاه‌ها و بخش‎‌های مختلف اقتصادی با وضع مطلوب فاصله دارند.

با وجود اینکه گفته می‌شود مخارجی که صرف آموزش می‌شود نباید به‌عنوان هزینه در نظر گرفت، بلکه یک نوع سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود، اگر اصل این سخن درست باشد، آیا این سرمایه‌گذاری نباید بازدهی داشته باشد؟ به همین دلیل در کشورهای پیشرفته بسیاری از بنگاه‌ها به آموزش به‌عنوان یک امر مقدس نگاه نمی‌کنند و با توجه هزینه‌هایی که صرف آموزش می‌کنند به‌دنبال افزایش بهره‌وری و سودآوری بنگاه خود هستند.

با این حال، اگر بخواهیم از منظر بهره‌وری به آموزش نگاه کنیم، بهره‌وری به‌عنوان یک مفهوم از بدو تولد با انسان همراه است. بنابراین آموزش‌های مرتبط با آن هم از همان زمان شروع می‌شود؛ پیش از مدسه، خانواده نقشی تعیین‌کننده در پایه‌گذاری فرهنگ بهره‌وری دارد و خانواده‌ها باید برای این امر مهم توانمند شوند که رسانه‌ها و متولیان فرهنگی جامعه مسئولیت بیشتری در قبال آن دارند. متأسفانه به‌رغم اقدامات صورت‌گرفته هنوز متولیان مربوطه نقش خود را برای گسترش فرهنگ بهره‌وری در سطح جامعه و خانواده ایفا نمی‌کنند و بیشتر به‌صورت انفعالی و مقطعی با این موضوع برخورد کرده و به‌عنوان یک امر ضروری و مستمر به آن نگاه نمی‌شود. به‌طوری‌که آثار این کم‌توجهی در فرهنگ مصرفی و غیر‌بهره‌ور بخش بزرگی از جامعه قابل مشاهده است. در ادامه نگارنده اهمیت و جایگاه آموزش را در بخش‌های مختلف جامعه بررسی کرده است.

آموزش وپرورش به‌عنوان عهده‌دار مسئولیت تعلیم و تربیت دانش‌آموزان، موظف است علاوه بر تلاش در جهت رشد علمی دانش‌آموزان، به وظایف تربیتی خود نیز در جهت پرورش نیروی انسانی خردمند، جامعه‌پذیر و بهره‌ور عمل کند. این در حالی است که نظام آموزش و پرورش کشور با چالش‌های متعددی روبه‌روست که مانع آن می‌شود تا اولاً خود این نظام بهره‌ور شود و ثانیا بتواند افراد بهره‌ور تربیت کند. عدم توجه کافی به موضوع بهره‌وری در تدوین محتوای دروس، تأکید بیشتر بر محفوظات تا پرورش خلاقیت و نوآوری، توجه کمتر به افزایش مهارت و رشد و توسعه فردی دانش‌آموزان از جمله چالش‌های نظام آموزش و پرورش است که خود مبحثی جداگانه را می‌طلبد.

در همین حال، در سطح دانشگاه‌ و آموزش عالی نیز در این زمینه با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستیم که باعث کاهش بهره‌وری نظام آموزش عالی شده است. عدم تحول و نوآوری در نظام درسی، متناسب با نیازهای روز جامعه و افت کیفیت آموزش از جمله این چالش‌هاست. به‌طوری‌که جمعیت زیادی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها بدون آموزش‌های تکمیلی نمی‌توانند وارد محیط کار شوند و این خود مستلزم صرف هزینه‌های بیشتر برای آماده‌سازی آنها جهت ورود به کار و در نتیجه کاهش بهره‌وری است.

منابع انسانی توانمند و بهره‌ور یکی از مهم‌ترین و پایدارترین عوامل موفقیت بنگاه‌ها و سازمان‌ها به‌شمار می‌آیند و در این میان، آنچه از همه مهمتر است و نقش زیربنایی و زاینده در بهره‌ورشدن سرمایه انسانی دارد؛ آموزش و بالابردن سطح آگاهی جامع و فراگیر منابع انسانی است. آموزش در این بخش، به سه دسته تقسیم می‌شود؛ آموزش‌های بدو خدمت که فرد توانایی لازم را برای احراز شغل و آشنایی با قوانین و مقررات سازمان و اهداف شغلی کسب می‌کند. در حال حاضر با توجه به اینکه نظام آموزش رسمی کشور کار خود را به‌درستی انجام نمی‌دهد، این آموزش ضرورت بیشتری دارد. این آموزش‌ها به افراد کمک می‌کند تا به‌طور مؤثرتر و بهره‌ورتر مشغول به‌کار شوند.

دسته دوم، آموزش ضمن‌خدمت است که در محیط واقعی و همزمان با انجام‌دادن وظایف شغلی به کارکنان ارائه می‌شود. این‌ نوع آموزش‌ها به افراد کمک می‌کند تا از طریق کسب معلومات جدید و مهارت‌های لازم و تلفیق آنها با تجارب شغلی، کارآیی و بهره‌وری بیشتری برای انجام وظایف موجود یا مسئولیت‌های آتی داشته باشند و شایستگی لازم را برای ارتقای شغلی و تصدی مدارج بالاتر احراز کنند.

آموزش‌های ضمن‌خدمت در عصر دیجیتال و در شرایطی که تکنولوژی به‌سرعت در حال تغییر است، از اهمیت زیادی برخوردار است و با توجه به اینکه سازمان‌ها باید به‌طور مستمر نوآوری داشته و خود را با شرایط روز تطبیق دهند، آموزش‌های متناسب با آن نیز از ضروریات بقاء و پیشرفت آنهاست. اگرچه گاهی شاهد هستیم برخی از دوره‌ها و سمینارهای آموزشی که در داخل سازمان برگزار می‌شود یا افراد برای آموزش اعزام می‌شوند، مرتبط با نیازهای آموزشی فرد نبوده و اثربخش نیستند، بنابراین این دوره‌ها باید با نگاه اثربخشی و بهره‌وری برگزار شوند.

دسته سوم نیز به آموزش بعد از خدمت مربوط می‌شود. در واقع، در این مرحله آموزش‌هایی به‌منظور آمادگی کارکنان برای ورود به دوران بازنشستگی ارائه می‌شود. این نوع آموزش‌ها به بهره‌وری بیشتر فرد در دوران بازنشستگی کمک می‌کند و می‌تواند شامل مهارت‌های درآمدزایی، نحوه مواجهه به خلأ قدرت بعد از بازنشستگی، نحوه گذراندن اوقات بیکاری و نحوه حفظ سلامت فیزیکی و روانی باشد. اما متأسفانه در کشور به آموزش‌های بعد از خدمت بهایی داده نمی‌شود. در حالی که با توجه به اینکه جمعیت کشور رو به پیری می‌رود و هر سال بر تعداد بازنشستگان افزوده می‌شود، هزینه‌های سلامت جسمانی و روانی آنها نیز در حال افزایش است و این موضوع منجر به کاهش بهره‌وری شده است، در صورتی که با ارائه آموزش‌های لازم و توجه به امر پیشگیری می‌توان بهره‌وری در این بخش را افزایش داد.

آنچه در جمع‌بندی می‌توان گفت این است که امروزه اهمیت آموزش و نقش آن در افزایش بهره‌وری جامعه و سازمان‌ها برکسی پوشیده نیست، اما این موضوع در گرو آموزش بر اساس نیازسنجی و  بهره‌ورانه است؛ آموزشی که هم کارایی داشته باشد و هم اثربخشی. در غیر این‌صورت آموزش نه تنها باعث افزایش بهره‌وری نخواهد شد، بلکه نتیجه‌ای جز افزایش هزینه‌ها و هدررفت منابع نخواهد داشت. از این رو، برای اینکه آموزش اثربخش باشد، در درجه اول باید نیازهای آموزشی متناسب با نیازهای جامعه و بنگاه‌ها، به‌درستی، اصولی و علمی شناسایی شوند (مرحله نیازسنجی آموزش) و این شامل همه سطوح، از مدرسه گرفته تا دانشگاه و بنگاه‌ها می‌شود. البته نباید فراموش کرد که این نیازسنجی باید مستمر و با توجه به تغییرات صورت گیرد. نکته دوم، شیوه‌ اجرای آموزش است که باید از روش‌های جدید و اثربخش بهره‌ برد، زیرا با وجود رشد تکنولوژی و فناوری‌های روز، روش‌های سنتی و کلاسیک پاسخگو نیست. در عصر کنونی، دنیا به آموزش‌های مهارت‌پرور و روش‌های کوچینگ در آموزش و استفاده از تکنولوژی‌ها و پلتفرم‌های جدید روی آورده است. در نهایت، باید اثربخشی آموزش‌ها اندازه‌گیری و با دریافت بازخورد مناسب، برنامه‌ها و شیوه‌های اجرا مورد بازنگری قرار گیرد.

تصاویر
  • آموزش باید براساس نیازسنجی بهره‌ورانه باشد
نظر جدید

Website

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

آخرین به‌روزرسانی این صفحه: شنبه 18 دی 1402 02:12