X

اخبار سازمان ملی بهره وری ایران

/اطلاع‌رسانی/اخبار
از فرهنگ بهره‌وری ایرانیان محافظت نشده است
چهارشنبه 02 آذر 1401
27
کد خبر: 3328
آدرس کوتاه
رئیس سازمان ملی بهره‌وری ایران:

 از فرهنگ بهره‌وری ایرانیان محافظت نشده است

 ماهنامه دنیای سرمایه‌گذاری با دکتر میرسامان پیشوائی مصاحبه‌ای انجام داده است که در ذیل می‌آید. 

استفاده بهینه از منابع و پرهیز از اتلاف سرمایه‌های ملی، عاملی تعیین‌کننده در پیشبرد اهداف اقتصادی به شمار می‌آید و بی‌توجهی به این اصل، حتی در شرایطی که چرخ‌های تولید با تمام ظرفیت خود در گردش هستند، می‌تواند لطمات جدی به اقتصاد کشور وارد کند؛ بنابراین تمام دستگاه‌های دولتی و خصوصی باید مطابق با یک نقشه راه مبین و شفاف، به ارتقاء شاخص بهره‌وری کمک کنند. در این زمینه با میرسامان پیشوائی، رییس سازمان ملی بهره‌وری ایران و متولی اصلی ترویج و نهادینه کردن بهره‌وری در کشور گفت‌وگویی انجام شده است که مشروح آن به نظر خوانندگان ارجمند می‌رسد:

 

با توجه به الزامات و ضرورت‌های رشد اقتصادی، بهره‌وری تا چه اندازه بر توسعه و پیشرفت کشور تاثیرگذار است؟

یکی از اهداف کشورها و ملت‌ها، رشد اقتصادی است که این مساله در گروی افزایش تولید ناخالص داخلی‌ و بالا بردن ارزش افزوده تولیدات است که در نهایت به افزایش سطح رفاه اجتماعی می‌انجامد. رشد اقتصادی به دو روش اتفاق می‌افتد. نخست، تزریق مضاعف نهاده‌های تولید اعم از سرمایه، نیروی انسانی و تجهیزات به صنایع که به دلیل محدودیت‌های داخلی و موانع خارجی، این شیوه با چالش‌هایی مواجه است. روش دوم این است که از منابع موجود، بهتر استفاده کنیم و زمینه افزایش تولید و رشد اقتصادی را فراهم آوریم. به این رویکرد که کشورهای مختلف هم به دنبال آن هستند، رشد بهره‌وری‌محور می‌گویند. دقیقا همین روش است که به دانش، نوآوری و تدبیر نیاز دارد و بسیاری از کارشناسان معتقد هستند که بهره‌وری، کیفیت رشد اقتصادی را نمايندگی‌ می‌کند. این یعنی ممکن است که اقتصاد کشوری در حال رشد باشد، اما رشد باکیفیتی نداشته باشد. مثل این است که به یک نفر ارثیه زیادی برسد و سرمایه به دست‌آورده را به حساب بانکی خود منتقل کند. درست است که ماهانه سود مشخصی را دریافت می‌کند، ولی این سود، به منزله رشد اقتصادی باکیفیت نیست، اما اگر این شخص روی یک ایده نوآورانه اقتصادی سرمایه‌گذاری کند و زمینه تحول در بازار را فراهم آورد، در راستای رشد بهره‌وری گام برداشته است.

آیا شاخص بهره‌وری کشور رضایت‌بخش است؟

نرخ بهره‌وری در سطح ملی، سالانه تعیین و اعلام می‌شود. در این حوزه، شاخصی به‌نام «بهره‌وری کل عوامل تولید» وجود دارد که اختصارا به آن TFP می‌گویند. متاسفانه رشد این شاخص در 10 سال اخیر در ایران منفی یک درصد بوده، در حالی که تکلیف برنامه‌های توسعه‌ای 2/5 تا 3 درصد است. این یعنی اهداف رشد بهره‌وری در کشور محقق نشده و بدتر از آن، منفی بودن این شاخص است. اما خوشبختانه این شاخص در سال 1399 و 1400 مثبت شده و درس سال 1400 به 3+ رسیده است. در واقع 3 درصد از 4 درصد رشد اقتصادی که در سال 1400 حاصل شده، از محل بهره‌وری بوده و یک درصد باقی‌مانده از راه سرمایه‌گذاری به دست آمده است. البته نباید به این موفقیت دل ‌بست، زیرا مثبت شدن شاخص بهره‌وری در دو سال متوالی، ضامن موفقیت در سال‌های آتی نیست. اگر دو سال دیگر رشد 3 درصدی شاخص بهره‌وری در کشورمان تکرار شود، به وضعیت مشابه در سال 1390 خواهیم رسید. باید دید در بلندمدت، چه شاخصی به دست می‌آید؛ بنابراین باید به استمرار شرایط کمک کرد.

سازمان ملی بهره‌وری ایران به‌عنوان متولی اصلی، چه اهدافی را در این زمینه دنبال می‌کند؟

این سازمان سال‌ها است که تاسیس شده و از طرفی، ایران یکی از کشورهای تاثیرگذار در تشکیل سازمان بهره‌وری آسیایی نیز بوده است؛ سازمانی که دبیرخانه آن در ژاپن است و ایران، یکی از اعضای فعال آن به‌شمار می‌آید. در ایران نیز فعالیت‌های گسترده‌ای داریم که هدف اصلی آن‌ها، ارتقاء بهره‌وری در کشور است. رویکرد جدید سازمان در دولت سیزدهم این است که به‌عنوان یک تنظیم‌گر در حوزه بهره‌وری عمل کند. در گذشته، سازمان ملی بهره‌وری بیشتر به‌عنوان سیاست‌گذار شناخته می‌شد، اما نهادهای متعددی در کشور به امر سیاست‌گذاری مشغول هستند و مشکل اصلی این است که سیاست‌های اتخاذ شده، به درستی اعمال و اجرا نمی‌شود، به همین دلیل در این دولت، سازمان ملی بهره‌وری ایران، مسئولیت تنظیم‌گری و اجرای سیاست‌ها را به عهده گرفته است. نکته دیگر اینکه این سازمان در انجام وظایف تنظیم‌گرانه خود، هوشمند و باز عمل می‌کند. «هوشمند» به این معنی که برای جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات و همچنین راهبری بهره‌وری در مجموعه‌های خصوصی و دولتی، از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات استفاده می‌کنیم و «باز» به معنای اینکه تمایل داریم که سازمان بهره‌وری، ساختار بزرگی نداشته باشد و عمده فعالیت‌هایش از طریق مردم، بخش خصوصی و نخبگان جامعه انجام شود. مطابق با تعریف جدید، سازمان ملی بهره‌وری، یک تنظیم‌گرِ هوشمندِ باز است. نگاه سازمانی ما هم مبتنی بر اتصال بودجه، جبران خدمات و ارتقاء و انتصاب مدیران به مساله بهره‌وری است. با این حساب، افزایش تخصیص منابع، بودجه و جبران خدمات به بخش‌های مختلف، تنها با تعیین و بررسی میزان بهره‌وری حال حاضر و نیازهای موجود در جامعه انجام می‌شود. طبیعتا مدیری که در راستای بهره‌وری، نمی‌تواند از منابع و سرمایه‌های کشور استفاده کند، باید پاسخگو باشد و مدیرانی که این توانمندی را از خود نشان می‌دهند، باید ارتقاء درجه پیدا کنند.

در راستای فعالیت‌های خود چه تعاملاتی با بخش خصوصی دارید؟

در بخش خصوصی به دنبال توانمندسازی هستیم و با این رویکرد، دوره‌های بین‌المللی از طریق APO و دوره‌های داخلی از طریق سازمان در حال برگزاری است. تلاش ما تقویت انتقال دانش و تجربه، تربیت متخصصان و مشاوران توانمند است و خوشبختانه با همراهی APO وارد فاز صدور گواهی‌نامه‌های بین‌المللی در حوزه بهره‌وری شده‌ایم. افراد پس از آموزش دیدن و ارزیابی‌های تخصصی، گواهینامه‌ای را دریافت می‌کنند که با اتکا به آن می‌توانند در زیست‌بوم بهره‌وری کشور فعالیت کنند. نقش دیگر سازمان نیز ناظر بر مردم است. بخش قابل توجهی از بهره‌وری در خانواده‌ها محقق‌ می‌شود، چراکه خانواده‌ها در اتخاذ الگوهای صحیح مصرف منابع انرژی و همچنین در تربیت نسلی آشنا با ضرورت‌های بهره‌وری، سهم بسزایی دارند. عمده فعالیت‌های ما در این بخش، مبتنی بر فرهنگ‌سازی و ترویج است. انتشار نشریه «بهره‌وری ملی»، ساخت و انتشار کلیپ‌ها و پادکست‌های ویژه، چاپ کتاب و ایجاد پایگاه‌هایی در دل جامعه برای ترویج فرهنگ بهره‌وری از جمله فعالیت‌های ما در این حوزه به شمار می‌آید. با این رویکرد، در اماکن اقامه نماز جمعه در شهرها و شهرستان‌های مختلف، غرفه‌هایی را دایر کرده‌ایم تا جوانان و نوجوانان با مبانی بهره‌وری آشنا شوند. مفهوم بهره‌وری، میراث‌ ارزشمند دینی و فرهنگ ملی جامعه است. به ‌عنوان مثال، ابنیه تاریخی شهر یزد به‌گونه‌ای ساخته می‌شدند که بدون نیاز به مصرف سوخت، در فصل گرما فضای داخلی را خنک و در فصل سرما، گرم نگه ‌دارند. ایرانی‌ها در دوره‌های مختلف تاریخ، انسان‌هایی بهره‌ور بوده‌اند؛ اما از این فرهنگ بهینه به خوبی محافظت نشده و در ترویج آن نیز کوتاهی‌هایی داشته‌ایم. متاسفانه در حال حاضر سرانه مصرف آب در کشورمان حدودا پنج برابر سرانه مصرف جهان است؛ بنابراین برای فرهنگ‌سازی مصرف بهینه در راستای بهره‌وری بیشتر از منابع ملی، برنامه‌های زیادی را تعریف کرده‌ و در حال اجرای آن‌ها هستیم.

بسیاری از افراد بهره‌وری را موضوعی ذهنی می‌دانند. سازمان ملی بهره‌وری برای عینی و عملیاتی کردن بهره‌وری چه اقدام‌هایی انجام داده یا در دستور کار دارد؟

بخشی از جامعه بهره‌وری را یک مفهوم لوکس تلقی می‌کنند که فقط باید در مراکز تخصصی مطرح و پیگیری شود، در حالی که بهره‌وری، یکی از مبانی مهم در سبک زندگی است و باید از کودکی آموزش داده شود. تولید زباله در کشور به‌قدری زیاد است که در برخی از مناطق مانند استان‌های شمالی، باعث ایجاد مخاطرات جدی زیست‌محیطی شده است. این در حالی است که با تصویب چند قانون ساده می‌توان از وقوع این موارد جلوگیری کرد. مساله تفکیک زباله از مبدا از اهمیت زیادی برخوردار است. در بحث مصرف انرژی نیز مشکلات فراوانی وجود دارد. برخلاف بسیاری از کشورهای دنیا، آب مصرفی منازل مسکونی در کشورمان، به‌طور کامل آب آشامیدنی است که هزینه‌های چشمگیری برای تسویه آن صرف شده و قیمت آن واقعی نیست. تمام این موارد ایجاب می‌کند که سازمان‌های ذی‌ربط از جمله سازمان ملی بهره‌وری، مسئولیت قانونی خود را ایفا کنند.

متاسفانه همچنان برخی از استان‌ها را به‌عنوان استان محروم می‌شناسیم و برقراری عدالت اجتماعی، همواره یکی از اهداف دولت‌ها بوده است. بهره‌وری چه نسبتی می‌تواند با عدالت اجتماعی داشته باشد؟

بهره‌وری هیچ تضادی با تحقق عدالت ندارد و اتفاقا ضامن عدالت است. بهره‌وری یک اصل مهم در تحقق  به عدالت بین نسلیاست‌. به عنوان مثال، نفتی که امروز از زیر زمین استخراج می‌شود، فقط سرمایه ما نیست، بلکه نسل‌های بعدی نیز باید از آن سهم داشته باشند. در واقع باید به سرمایه‌گذاری‌های مولد و بهره‌ور فکر کرد که نسل‌های آینده نیز از منابع امروز بهره‌مند شوند.

برای تحقق بهره‌وری در دستگاه‌های اجرایی چه برنامه‌هایی را در دستور کار دارید؟

در راستای ارتقای بهره‌وری‌ تمام دستگاه‌های اجرایی را به استقرار چرخه بهره‌وری ملزم کرده‌ایم. کار این چرخه با مساله‌شناسی آغاز می‌شود؛ یعنی شناخت مواردی که در هر دستگاهی مانع از بهره‌وری می‌شوند. مثلا در وزارت نیرو، اتلاف در خطوط انتقال برق، یکی از موارد نابهره‌ور به‌شمار می‌آید. یا حتی در حوزه سبد انرژی مصرفی در کشور، این مساله مطرح است که چه میزان از مصرف با انرژی‌های غیرتجدید‌پذیر تامین می‌شود و آینده این وضعیت چه خواهد بود؟ بعد از مساله شناسی، مسائل در هر دستگاهی ریشه‌یابی می‌شود و در مرحله بعد برای اصلاح شرایط، راهبردهای مشخصی تعریفو در نهايت اقدامات اجرایی مشخص مي‌شوند. در تمام این مراحل، سازمان ملی بهره‌وری در کنار دستگاه‌های اجرایی است و این حضور در دو حوزه توانمندسازی (آموزش استفاده از آخرین ابزارهای رایج در مدیریت بهره‌وری و مساله‌شناسی) و نظارتی تعریف شده است؛ به‌گونه‌ای که اگر دستگاهی در پیشبرد و اعمال مبانی چرخه بهره‌وری کوتاهی کرد، به نهادهای مربوطه از جمله هیات دولت، مجلس و... معرفی خواهیم کرد. نکته قابل توجه اینکه تخصیص بخشی از بودجه نهادها، به فعالیت در حوزه بهره‌وری منوط شده است. در واقع اقدامات دستگاه‌های اجرایی بر اساس راهبردهای تعیین شده و میزان اثربخشی آن‌ها هر سه ماه از سوی سازمان بهره‌وری پایش می‌شوند.

یکی از اقداماتی که اخیرا شاهد رقم خوردن آن بوده‌ایم، تاسیس سامانه آینه بهره‌وری ایران (سبا) است. لطفا درباره آن توضیح دهید.

یکی دیگر از ابتکارات‌ سازمان ملی بهره‌وری ایران که در اسفندماه سال گذشته به ثمر نشست، ایجاد این سامانه بود. برای اولین بار در تاریخ کشور، اطلاعات ارزیابی بهره‌وری به تفکیک سطح ملی، بخشی، استانی،‌ دستگاهی و شرکت‌های دولتی روی وب‌سایت سازمان ملی بهره‌وری قرار گرفته و عموم مردم و نخبگان به آن دسترسی پیدا کرده‌اند. این اقدام در دولت سیزدهم در راستای اهداف دولت مردمی و با هدف شفاف‌سازی اطلاعات انجام شده است. این کار می‌تواند مطالبات و مشارکت مردم را به همراه داشته باشد و به حفظ منافع عمومی کمک کند. در گام‌های بعدی، به دنبال جذب مشارکت‌های مردمی و ایجاد نفع و امتیاز برای مشارکت‌کنندگان از طریق سامانه سبا خواهیم بود.

چرا بعد از گذشت چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد اتلاف وقت مراجعان بر اثر بروکراسی‌های پیچیده که مغایر با اهداف بهره‌وری است، هستیم؟

چند عامل اصلی در سازمان‌ها و ادارات وجود دارد که باعث اطاله فرآیندها و تصدیع وقت مراجعان می‌شود. اولین عامل، ساختار است. بسیاری از سازمان‌های موجود، موازی یکدیگر عمل می‌کنند. مشکلات ساختاری باعث شده که برخی از سازمان‌ها با یکدیگر هماهنگ عمل نکنند و در مواقعی برای همانگ کردن چند سازمان، شاهد تاسیس یک سازمان هماهنگ‌کننده هستیم. عامل دوم، مشکلات فرآیندی است؛ یعنی در تعریف فرآیندها دقت لازم صورت نگرفته و به اتلاف منابع توجه نشده است. عامل سوم، به موضوع نیروی انسانی بازمی‌گردد که یا توانمند نیست و یا انگیزه ندارد. عامل چهارم هم انتقال نیافتن خدمات به عرصه خدمات الکترونیک است. اگر این اتفاق بیفتد، در صرف زمان و هزینه‌ها صرفه‌جویی و بهره‌ّوری می‌شود. در حال حاضر رسیدگی به این چهار عامل بازدارنده در دستور کار دولت قرار دارد که به دنبال چابک‌سازی و سرعت بخشیدن به فرآیندها است. در سازمان ملی بهره‌وری ایران برنامه‌های متعددی در دست داریم؛ خصوصا در زمینه آموزش نیروهای انسانی که به شکل استان به استان در حال انجام آن هستیم. همچنین در حوزه اصلاح فرآیند‌ها، سازمان اداری و استخدامی کشور طرحی را با نام «مبنا» در دست اجرا دارد که شاید در زمینه ارتقاء خدمات الکترونیک "ایجاد پنجره واحد دولت" نماد آن باشد که عملا تمام دستگاه‌های دولتی را به یکدیگر متصل می‌کند. البته همیشه تغییر با مقاومت‌هایی مواجه است، ولی روزبه‌روز شاهد گسترش این سامانه و اضافه شدن دستگاه‌های اجرایی به آن هستیم.

چندی پیش از اسراف و نابودی غذا در ایران به میزان حجمی غذای 20 میلیون نفر در کشور خبر دادید. چرا فرهنگسازی بهره‌وری در زندگی عمومی ایرانیان شکل نگرفته یا موثر نبوده است؟

این موضوع بسیار ریشه‌‌دار است و شاید اصلی‌ترین موضوع در کشورمان باشد، چراکه نسل‌های آینده در حال شکل‌گرفتن هستند و باید مساله اسراف را از طریق آموزش رفع کنیم. در شرایطی با اتلاف غذا و هدر دادن منابع در کشور مواجه هستیم که آموزه‌های دینی ما نیز امر بر صرفه‌جویی و بهره‌وری کرده‌اند. وقتی وصف پیامبر (ص) را می‌کنند، می‌گویند که شخصی کم‌خرج و پربازده بود. یا در قرآن داریم که اصراف‌کاران، برادران شیطان هستند. در این زمینه سعی کرده‌ایم تا تولیداتی را با هدف ترویج و فرهنگ‌سازی داشته باشیم تا بهره‌وری را به زبان ساده به مردم توضیح دهیم. اولین پادکست را نیز با همین رویکرد تولید کرده‌ایم، اما واقعیت این است که این مساله، تنها با فعالیت‌های سازمان ملی بهره‌وری حل نمی‌شود و به هم‌افزایی سایر نهادها نیاز داریم. در حال حاضر مترصد آن هستیم که با همکاری وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت علوم وارد تفاهم‌نامه‌ای شویم تا بحث فرهنگ‌سازی را در سطح دانش‌آموزان و دانشجویان پیش ببریم. پروژه ویژه‌ای را هم برای سیاست‌گذاری بهره‌وری در سطح خانواده‌ها شروع کرده‌ایم که با یک تیم متخصص آن را پیش می‌بریم. بدون شک معضلات اتلاف غذا، آب و انرژی بسیار اهمیت دارد، اما از آن مهمتر، مساله تربیت نسل است؛ چراکه مدیران فردای کشور از بین همین کودکان امروز منصوب می‌شوند و آشنایی و تقید به بهره‌وری از سوی آن‌ها بسیار مهم است.

آیا سازمان ملی بهره‌وری از اقتدار و ضمانت اجرایی لازم برای تلاش ثمربخش و موثر در جهت افزایش میزان بهره‌وری در کشور برخوردار است؟ آیا کارنامه‌ای موفق برای این سازمان ارزیابی می‌کنید؟

این اقتدار و ضمانت اجرایی وجود دارد، ولی کافی نیست. خوشبختانه امسال در بند «و» تبصره 18 آیین‌نامه بودجه، پشتوانه‌ اجرایی کردن سیاست‌های بهره‌وری را تقویت کردیم، ولی هنوز با سطح مطلوب فاصله داریم. در زمینه کارنامه هم قضاوت نهایی با مردم و دستگاه‌های نظارتی است. در حال حاضر تنها 40 نیروی متخصص در سازمان مشغول به فعالیت‌ هستند و همچنین با اتکا به بازوهای توانمندی که در کمیته‌های بهره‌وری استانی داریم،‌ تمام تلاش خود را به کار بسته‌ایم.

در مقطعی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی پیشنهاد داده بود که سازمان ملی بهره‌وری منحل و به‌جای آن مرکز ملی بهره‌وری تشکیل شود. نظر شما چیست؟

سازمان بهره‌وری یک دوره‌ شرکت و در دوره‌ای دیگر مرکز بوده است؛ اما اینکه اسم این نهاد، سازمان باشد یا مرکز، چیزی را عوض نمی‌کند. مساله اصلی، فرآیند‌های اجرایی مهم هستند. بهره‌وری به تقویت جایگاه و ضمانت‌های اجرایی نیاز دارد که در سایه اتصالات قانونی تضمین‌آور است.

به نظر شما رسانه‌ها و مطبوعات چقدر می‌توانند به تحقق اهداف بهره‌وری کمک کنند؟

اگر اقتصاد و پیشرفت کسب‌وکار دو بال اصلی داشته باشد، یکی از آن‌ها بهره‌وری است. پرداخت به بهره‌وری باید در رسانه‌ها پررنگ‌تر شود. رسانه‌ها در این زمینه مسئولیت دارند و باید به آگاه‌سازی جامعه کمک کنند. متاسفانه رسانه‌ها بعضا با تمرکز روی برخی از مطالب جنجالی، از مطالب مهم دیگر باز می‌مانند. مثلا اگر بحث حقوق‌های نجومی در کشور ما مهم است، موضوع اتلاف میلیاردها میلیارد سرمایه که بعضا با امضای یک شخص به هدر می‌روند، بحث مهمتری است. رسانه‌های کشور باید اولویت‌های اصلی را مدنظر قرار دهند و به مطالب مهم توجه ویژه داشته باشند. با افشای یک فیش حقوقی، تنها 20 میلیون تومان در ماه به خزانه بیت‌المال بازگردانده شود، اما اصلاح رویه‌های مدیریتی می‌تواند در بهره‌وری از سرمایه‌های کشور که به مراتب ارزش بیشتری دارند، تاثیر بگذارند.

 

 

تصاویر
  • از فرهنگ بهره‌وری ایرانیان محافظت نشده است
نظر جدید

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: