X

گفت‌و‌گو

/اطلاع‌رسانی/گفت‌و‌گو
بهره‌وری به کمی‌گرایی و ارائه گزارش تقلیل پیدا نکند
چهارشنبه 25 خرداد 1401
50
کد خبر: 3008
آدرس کوتاه
واکاوی علل کاهش بهره‌وری در گفت‌وگو با صاحبنظران؛

 بهره‌وری به کمی‌گرایی و ارائه گزارش تقلیل پیدا نکند

امروزه همه کشورهاي توسعه‌يافته يا در حال توسعه به اهميت بهره‌وری به‌عنوان يکي از ضرورت‌هاي توسعه اقتصادي تأکيد دارند. زیرا افزايش بهره‌وری بر پديده‌هاي اصلي اقتصادي، اجتماعي و سياسي جوامع مانند کاهش سطح تورم، افزايش سطح رفاه عمومي، افزايش سطح اشتغال و... تأثير بسزایی دارد. این در حالی است که در کشور ما اهميت و توجه به مقوله بهره‌وری به دلایل مختلف از جمله حاکم نبودن فرهنگ و نگرش درست به بهره‌وری در جامعه، مورد غفلت واقع شده است و به‌رغم برخي اقدام‌های انجام شده و برخي تأکيدات در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه در خصوص ارتقاي بهره‌وری، هنوز تا رسيدن به وضعيت مطلوب فاصله زيادي باقي مانده است که بايد قدم‌هاي اساسي و مؤثري در اين زمينه برداشته شود. «بهره‌وری ملی» برای واکاوی علل پایین بودن بهره‌وری در کشور و راهکارهای آن، با مهدی عبدالحمید، معاون مرکز پژوهش‌های مجلس و مصطفی زمانیان، مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری به گفت‌وگو نشسته که در ادامه می‌خوانید.

مسئله اول کشور، عدم تشخیص درست مسئله است

مهدی عبدالحمید یکی از علل مهم کاهش بهره‌وری در کشور را عدم مسئله‌شناسی می‌داند و می‌گوید: مسائل در کشور ساختاردهی نمی‌شوند که اصطلاحا «Structuring problem» گفته می‌شود. زمانی که مسئله به‌درستی ساختاردهی و شناسایی نشود، خطایی تحت عنوان «نوع سوم» اتفاق می‌افتد. معاون مرکز پژوهش‌های مجلس با بیان اینکه در خطای نوع اول و دوم، مسئله «نادرست» حل می‌شود، خاطرنشان می‌کند: در خطای نوع سوم مسئله «درست» تشخیص داده نمی‌شود که متأسفانه این نوع از خطا در کشور بیشتر قابل مشاهده است. در ظاهر همه در حال تلاش هستند، اما نتیجه مطلوب به دست نمی‌آید؛ یا خروجی‌ موردنظر میسر نمی‌شود، چون مسیر را نادرست می‌روند. در واقع مانند ماشینی که در گِل و لای گیر افتاده است و هر قدر هم گاز می‌دهد، سوخت استفاده می‌کند، اما حرکت نمی‌کند. در حقیقت این موضوع در کشور ما مصداق دارد، یعنی از لحاظ فعالیت، اجرای پروژه و... کارهای زیادی انجام می‌شود، در حالی که چون مسئله درست شناسایی نشده است، درجا می‌زنیم. وی معتقد است، یکی از مهم‌ترین اقدام‌ها برای رسیدن به نقطه مطلوب، شناسایی درست مسئله است و این موضوع در کشور ما سخت اتفاق خواهد افتاد. اقدامی که سازمان ملی بهره‌وری ایران در این راستا می‌تواند انجام دهد این است که بررسی کند که آیا دستگاه‌های اجرایی، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی موانع خود را به‌درستی مسئله‌شناسی کرده‌اند و در مسیر صحیح و اثربخشی قرارگرفته‌اند. بنابراین مسئله اول کشور، عدم تشخیص درست مسئله یا موقعیت مسئله است. مهدی عبدالحمید ضمن تأکید بر اینکه در «موقعیت مسئله» فقط Symptoms (علائم) دیده می‌شود، یعنی عوامل مسئله تشخیص داده می‌شود با ذکر مثالی خاطرنشان می‌کند: فردی که دچار تب شده است، تصور می‌شود، مسئله او، تب است و تلاش می‌شود، تب را پایین بیاورند در صورتی که مسئله، عفونتی است که در بدن شخص وجود دارد. این مشکل در نظام حکمرانی کشور بسیار دیده می‌شود که یکی از دلایل اصلی آن، این است که مسائل از منظر رسانه‌ها دیده می‌شود، چون جریان رسانه‌‌ای در دست ما نیست، کما اینکه رسانه ملی، در جریان رسانه‌ای، غالب نیست. به گفته معاون مرکز پژوهش‌های مجلس، اگر بهره‌وری با نگاه تقلیل‌گرایانه در دولت تزریق شود، آفت آن بیشتر از سودش خواهد بود و بهره‌وری به کارایی و کمّی‌گرایی صرف و آمار و گزارش دادن تقلیل خواهد یافت. اگر حکمرانی را به تعبیری، مدیریت شبکه‌ای تصور کنیم و سازمان ملی بهره‌وری بتواند زیست‌بوم بهره‌وری را ایجاد کند و به تبع آن، اقتصاد بهره‌وری شکل بگیرد، آن وقت می‌توان بهره‌وری را از دستگاه‌های مختلف مطالبه کرد. این عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت با بیان اینکه چون منابع دولتی از بخش بودجه تأمین می‌شود، موضوع بهره‌وری، دغدغه‌شان نیست، تصریح می‌کند: زمانی که در حوزه بهره‌وری خط‌مشی‌گذاری درستی صورت بگیرد و افراد منفعت و سود بهره‌وری را درک کنند، به شکل داوطلبانه به سوی یادگیری و دانش بهره‌وری خواهند رفت. بنابراین باید ابتدا ضرورت بهره‌وری احساس شود، وگرنه بهره‌وری دستوری محقق نمی‌شود. یعنی دستگاه اجرایی و سازمانی توانست از محل بهره‌وری برای خود درآمد کسب کند، موضوع بهره‌وری برای او جذاب‌تر خواهد شد. مهدی عبدالحمید تأکید می‌کند: ضوابط و مقررات در حوزه بهره‌وری باید به‌گونه‌ای تدوین تنظیم شوند که دستگاه‌ها و سازمان‌ها داوطلبانه به سمت ارتقای بهره‌وری بروند. سیاست‌های حوزه بهره‌وری باید جاری شود نه اجرا. ضروری است تا جایی که امکان دارد دولت برای اشاعه بهره‌وری از ابزارهای نرم استفاده کند و پس از تبدیل شدن به گفتمان  و قانون به سمت ابزار سخت مانند جریمه برود. سازمان‌ها باید صورت‌مسئله موانع و مشکلات مجموعه خود را درست تشخیص دهند که کمیته‌های بهره‌وری دستگاه‌ها همین کار را انجام می‌دهند. به اعتقاد او، یکی از مولفه‌هایی که می‌تواند اقتصاد بهره‌وری را محقق کند، ایجاد و توسعه زیست‌بوم بهره‌وری استکه با بلوغ این زیست‌بوم، حکمرانی بهره‌وری نیز شکل خواهد گرفت.   ‌

جامعه‌پذیرکردن بهره‌ور‌ی، مهم‌ترین مأموریت سازمان ملی بهره‌وری ایران  

مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه یکی از مسائل مهمی که در حوزه بهره‌وری مغفول مانده است، حکمرانی بهره‌وری است، می‌گوید: هنوز ارکان و شئون مختلف تحول و توسعه درگیر مسئله بهره‌وری نشده‌اند. برای نمونه، طی این سال‌ها در رسانه ملی چند محصول فرهنگی در قالب فیلم، مستند و... در حوزه بهره‌وری تولید شده یا به چه میزان جامعه به موضوع بهره‌وری حساس شده است؟مصطفی زمانیان مهم‌ترین مسئله در سیاستگذاری را دستورگذاری می‌داند و تأکید می‌کند: زمانی می‌توان در سیاستگذاری موفق عمل کرد که قدرت تبدیل یک مسئله اصلی مردم را داشته باشیم. نباید انتظار داشت مسئله بهره‌وری با تأسیس سازمان، قانونگذاری، ابلاغیه، تدوین قانون و... حل می‌شود، بلکه در قدم اول، بهره‌وری باید توسط جامعه پذیرش شود. باید بستری فراهم شود که ذی‌نفعان بهره‌وری مانند تشکل‌های مردم‌نهاد پای کار بیایند. در واقع حرکت ملی بهره‌وری در دستورکار سازمان ملی بهره‌وری قرار گیرد. وی معتقد است، اگر فرهنگ ایجاد موضوعی را جدای از آن موضوع بدانیم، نمی‌توان سیاستگذاری درستی انجام داد. اساسا نقطه شروع و عزیمت به سمت تحول در بهره‌وری این است که «بهره‌وری را چه کسی راهبری خواهد کرد؟» تا وقتی که مردم آشنایی با سازمان ملی بهره‌وری ایران ندارند، نسبتی با بهره‌وری نمی‌گیرند. مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه مهم‌ترین مأموریت سازمان ملی بهره‌وری ایران، اجتماعی‌سازی و جامعه‌پذیر کردن بهره‌وری است، خاطرنشان می‌کند: لازم است یک گفتمان مردمی از جنس بهره‌وری، تولید و ترویج بهره‌وری شکل گیرد که ترویج این گفتمان، از مأموریت‌های مهم سازمان ملی بهره‌وری است. برای نمونه، پلیس راهنمایی و رانندگی در دوره‌ای با تولید محصولات فرهنگی مانند ساخت تیزرهای آموزشی، برنامه‌های تلویزیونی، طرح همیار پلیس در مدارس و... فرهنگ ترافیک و رانندگی را ترویج و توسعه داد و امروز بستن کمربند ایمنی فضیلت شهروندی و ارزش اجتماعی به حساب می‌آید. بنابراین تا زمانی که نظام فضیلت بهره‌وری را در کشور جا نیندازیم، در حل مسئله بهره‌وری توفیق نخواهیم یافت. وی با اعتقاد به اینکه بهره‌وری در کشور دغدغه کسی نیست، ضمن بیان اینکه جنس فرهنگ بهره‌وری از جنس رفتار فردی است و باید از کف جامعه شروع شود، بیان می‌کند: جامعه‌پذیرکردن بهره‌وری از مسائل بسیار بااهمیتی است و سازمان بهره‌وری ایران باید فرهنگ بهره‌وری را پایه‌گذاری کند. در این صورت می‌توان یک سامانه تلفنی راه‌اندازی کرد که گزارش‌های مردمی مربوط به عدم نابهره‌وری را گزارش کنند. مصطفی زمانیان با بیان اینکه موضوع دوم که به شدت می‌تواند در خلق  و ارتقای بهره‌وری کمک کند، نوآوری است، عنوان می‌کند: در حوزه نوآوری باید جریان استارتاپ‌ها راه بیفتد و لازم است سازمان ملی بهره‌وری جریان نوآوری را در حوزه بهره‌وری ایجاد کند. در حالی که در ذات بهره‌وری اقتصاد است، می‌توان مدلی تعریف کرد که استارتاپ‌ها به سمت بهره‌وری سوق پیدا کند. سازمان بهره‌وری در این زمینه می‌تواند با همکاری معاونت علمی و فناوری و وزارت علوم گفتمان و مشوق‌هایی ایجاد کند تا اکوسیستم استارتاپ‌ها به سمت حوزه بهره‌وری حرکت کنند. زمانی که عزم و اراده ملی ایجاد شد آن وقت ابزار فناورانه هم وجود خواهد داشت. به عقیده وی، سازمان ملی بهره‌وری ایران باید طبق برش مأموریتی خود در سند تحول برای خود مأموریت تعریف کند، در این صورت می‌تواند نسبت‌های بین خود و دستگاه‌های مختلف را با محوریت سند تحول دولت، پیگیری کند. مصطفی زمانیان با تأکید بر اینکه موضوع بهره‌وری در هدفمندی یارانه‌ها، یارانه انرژی و تحول نظام اداری در اولویت اول دولت قرار دارد، می‌گوید: بهره‌وری به‌عنوان یکی از سیاست‌های افقی در بخش‌های مختلف سند تحول دولت که از اصلی‌ترین برنامه‌های تحولی دولت در 4 سال آینده خواهد بود، وجود دارد.

تصاویر
  • بهره‌وری به کمی‌گرایی و ارائه گزارش تقلیل پیدا نکند
نظر جدید

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: